Khi đồng hồ là tác phẩm điêu khắc: nghệ thuật vỏ đồng mạ vàng Paris thế kỷ XVIII
Ở Paris thế kỷ XVIII, chiếc đồng hồ đặt trên lò sưởi là nơi gặp gỡ của nhà đồng hồ, nhà điêu khắc, thợ đúc đồng, thợ mạ vàng và thợ men. Đọc một chiếc pendule là đọc cả một mạng lưới nghề thủ công.

Hãy nhìn chiếc "Pendule Uranie" ở đầu bài. Nữ thần thiên văn Urania tựa bên quả cầu, đồng patina sẫm màu tương phản với đồng mạ vàng rực rỡ, mặt số men trắng nhỏ bé gần như chỉ là một chi tiết trong tổng thể điêu khắc. Đây là đồng hồ do Jean-André Lepaute làm ở Paris, khoảng 1764–1770, nay thuộc The Metropolitan Museum of Art. Với những người đặt mua nó, chiếc đồng hồ trước hết là một tác phẩm trang trí.
Một chiếc đồng hồ, nhiều bàn tay
Ở Paris thế kỷ XVIII, các nghề thủ công được tổ chức theo phường hội với quy định chặt chẽ về việc ai được làm gì. Một chiếc pendule cao cấp thường là kết quả hợp tác của:
- Nhà đồng hồ (horloger) — làm hoặc hoàn thiện bộ máy, thường là người ký tên trên mặt số hay platin.
- Nhà điêu khắc / người làm mẫu — tạo hình vỏ và tượng.
- Thợ đúc đồng và thợ chạm nguội (fondeur, ciseleur) — đúc và chạm chi tiết.
- Thợ mạ vàng (doreur) — mạ vàng bề mặt đồng.
- Thợ men (émailleur) — làm mặt số men trắng với chữ số.
- Thợ mộc ván ép (ébéniste) — với các vỏ gỗ khảm.
Vì vậy, tên trên mặt số không nhất thiết là tên người làm vỏ. Hồ sơ bảo tàng tốt sẽ phân biệt rõ: chiếc cartel trong bài này ghi "vỏ: Jacques Caffieri", trong khi bộ máy là của một thời điểm khác.
Đồng mạ vàng — "ormolu"
Thuật ngữ tiếng Anh ormolu (từ tiếng Pháp or moulu, "vàng nghiền") chỉ đồng mạ vàng. Kỹ thuật mạ thủy ngân truyền thống — trộn vàng với thủy ngân, phết lên đồng rồi nung cho thủy ngân bay hơi — cho lớp vàng bền và sâu màu, nhưng cực kỳ độc hại cho người thợ. Ngày nay kỹ thuật này bị cấm hoặc hạn chế nghiêm ngặt ở nhiều nơi.
Lưu ý cho người sở hữu: đừng đánh bóng đồng mạ vàng cổ bằng chất tẩy hay giấy nhám. Lớp vàng rất mỏng và một khi mất đi thì không thể phục hồi đúng nguyên bản. Hãy hỏi người phục chế chuyên nghiệp.
Cartel — đồng hồ treo tường như một tác phẩm Rococo
Cartel là kiểu đồng hồ treo tường với vỏ đồng uốn lượn, đặc trưng cho phong cách Rococo giữa thế kỷ XVIII. Chiếc cartel trong hồ sơ TDC-0009 có vỏ của Jacques Caffieri (khoảng 1745–1749) và bộ máy muộn hơn vài năm (khoảng 1756). Vỏ cao hơn một mét và nặng khoảng 45 kg — cho thấy đây là vật trang trí kiến trúc hơn là một dụng cụ xem giờ đơn thuần.

Khảm Boulle
Tên André Charles Boulle (1642–1732) gắn với kỹ thuật khảm đồng thau và đồi mồi (hoặc sừng) lên gỗ, tạo hoa văn tương phản. Kỹ thuật này được sử dụng và mô phỏng lâu dài sau thời ông, nên khi gặp một chiếc đồng hồ "kiểu Boulle", người sưu tầm cần phân biệt phong cách Boulle với tác phẩm của xưởng Boulle.
Đồng hồ có nhạc
Chiếc đồng hồ của Jean-Baptiste-André Furet (khoảng 1784) giấu bộ máy trong tượng bán thân, còn phần đế chứa một chiếc đàn ống nhỏ với ống và ống thổi bằng da. Đó là minh chứng cho tham vọng của các xưởng Paris: đồng hồ không chỉ chỉ giờ mà còn trình diễn.
Bài học cho người sưu tầm hiện đại
- Đọc hồ sơ phân biệt từng thành phần: vỏ, mặt số, bộ máy có thể có lịch sử khác nhau.
- Phong cách khác tác giả: "kiểu Louis XV", "kiểu Boulle" là mô tả phong cách, không phải bảo chứng xuất xứ.
- Thận trọng khi làm sạch: đồng mạ vàng, men, đồi mồi đều là vật liệu dễ tổn thương.
- Tham khảo bảo tàng: các kho mở như The Met Open Access là nguồn so sánh tuyệt vời.
Thư viện ảnh





Nguồn tham khảo
- The Metropolitan Museum of Art — Pendule Uranie, 29.180.2; Wall clock (cartel), Jacques Caffieri, 35.18; Cartel clock, André Charles Boulle, 2019.283.68; Mantel clock with musical movement, Furet, 58.75.127.
- Wikipedia — Ormolu; Boulle work.
#Boulle#Paris#cartel#nghệ thuật#ormolu#pendule#đồng mạ vàng
Bài viết liên quan

Đồng hồ cổ Pháp: từ xưởng chế tác Paris đến vùng núi Jura
Đồng hồ cổ Pháp là cả một thế giới: những chiếc pendule đồng mạ vàng của Paris thế kỷ XVIII, bộ máy công nghiệp thế kỷ XIX, đồng hồ cây Comtoise của vùng Franche-Comté và những thương hiệu thế kỷ XX như ODO, Vedette.

Trước khi mang đồng hồ cổ đi sửa: những điều nên biết
Một lần sửa chữa tốt có thể giúp đồng hồ chạy thêm hàng chục năm; một lần sửa ẩu có thể làm mất vĩnh viễn giá trị nguyên bản. Đây là những điều nên chuẩn bị và hỏi thợ trước khi giao đồng hồ.

Bộ máy đồng hồ quả lắc hoạt động thế nào: năng lượng, bánh răng và bộ thoát
Bên trong mỗi chiếc đồng hồ quả lắc là bốn hệ thống phối hợp nhịp nhàng: nguồn năng lượng, hệ bánh răng truyền động, bộ thoát cùng quả lắc, và hệ đánh giờ. Hiểu chúng giúp bạn chăm sóc đồng hồ tốt hơn.